همه چیز درباره مصرف، طرز تهیه و خواص خاکشیر و تخم شربتی

خاکشیر و تخم شربتی دو دانه خوراکی محبوب ایرانیان در فصل‌های گرم سال هستند. از این دو در تهیه شربت‌های خوشمزه و خنک تابستانی استفاده می‌کنند تا علاوه‌بر پایین آوردن دمای بدن در روزهای گرم، از دیگر خواص خاکشیر و تخم شربتی نیز بهره‌مند شوند.

فواید خاکشیر و تخم شربتی در درمان بسیاری از بیماری‌ها و ناراحتی‌های بدن مشخص می‌شود که درمان یبوست، کبد چرب و جوش صورت تنها تعدادی از آن‌ها است. در این مقاله با بررسی خاصیت خاکشیر و تخم شربتی، اطلاعات مهمی درباره این دو دانه ارزشمند به‌دست می‌آورید. پس همراهمان بمانید.

پادکست خواص خاکشیر و تخم شربتی| همین حالا گوش کنید

معرفی خاکشیر و تخم شربتی

قبل از پرداختن به خواص خاکشیر و تخم شربتی، بهتر است کمی بیشتر با آن‌ها آشنایی پیدا کنیم. خاکشیر و تخم شربتی هر دو از گیاهان خودرو هستند که در دشت‌ها و محیط‌های خنک تابستانی می‌رویند.

تخم شربتی که به نام‌های بادروج، تره خراسانی، اوقیمن، حوک، بورنگ، صرایرا، بادروج و ابیض نیز شهرت دارد، گیاهی یک ساله است که در اوایل بهار می‌روید. این گیاه ساقه‌ای مربع شکل و گل‌های مایل به قرمز دارد. برگ و تخم‌های آن نیز از ریحان ریزتر است.

خاکشیر یا خاکشی نیز یک گیاه خودرو یک تا دو ساله است که در دسته گیاهان شب بو قرار می‌گیرد. این گیاه تخم ریزی دارد که به دو رنگ قرمز و قرمز متمایل به قهوه‌ای دیده می‌شوند. گیاه تخم شربتی منبع غنی از آهن است و به ‌دلیل داشتن طبعی گرم و خشک، برای پاکسازی شریان‌ها و کاهش فشار خون مورد استفاده قرار می‌گیرد. خاکشیر نیز به ‌دلیل ظرفیت چند برابری خود در جذب آب، به‌عنوان معروف‌ترین دانه در تامین آب مورد نیاز بدن شهرت دارد.

خواص خاکشیر

برخلاف باور عموم مردم، خواص خاکشیر و تخم شربتی محدود به رفع تشنگی نیست. خاکشیر با جذب آب در دستگاه گوارش، آب مورد نیاز بدن را تامین می‌کند و تا مدتی طولانی، احساس تشنگی فرد را از بین می‌برد. بااین‌حال این دانه فواید دیگری نیز دارد. مثلا خاکشیر با کاهش دمای بدن در ماه‌های گرم سال، از گرمازدگی افراد جلوگیری می‌کند. همچنین با افزایش حرکات روده و عمل کردن به‌عنوان یک ملین، در درمان یبوست و اسهال موثر است.

از دیگر ویژگی‌های خاکشیر، داشتن خاصیت دیورتیک است که به دفع تمامی سموم بدن کمک می‌کند. بیشترین اثر مصرف خاکشیر نیز در بهبود عملکرد کبد و درمان کبد چرب به‌چشم می‌خورد. اختلال در عملکرد کبد، یکی از دلایل به‌وجود آمدن شوره سر است. بنابراین مصرف این دانه و بهبود عملکرد کبد، در درمان شوره سر نیز موثر است.

یکی دیگر از فواید خاکشیر و تخم شربتی، درمان سرماخوردگی است. خاکشیر با داشتن خاصیت ضد باکتریایی و ضد ویروسی، از بدن در برابر این بیماری محافظت می‌کند. همچنین مصرف یک لیوان خاکشیر برای رفع تب سرماخوردگی نیز مفید است.

دو فایده مهم دیگر خاکشیر درمان جوش‌های صورت و افزایش وزن است. مصرف این خوراکی در ترکیب با عرق شاه تره، عرق کاسنی و عرق بیدمشک، به درمان جوش‌های صورت و شفافیت و درخشندگی آن کمک می‌کند. علاوه‌بر این، مصرف روزانه یک لیوان شیر به‌همراه خاکشیر به‌صورت ناشتا می‌تواند به افراد لاغر کمک کند که وزن خود را افزایش دهند.

خواص تخم شربتی

در ادامه معرفی خواص خاکشیر و تخم شربتی، به بررسی فواید تخم شربتی می‌رسیم. تخم شربتی خنک‌کننده طبیعی بدن است که استفاده از آن مانند خاکشیر برای رفع عطش، خستگی و گرمازدگی در روزهای گرم سال رواج دارد. با وجود این، این ماده نیز خواص و فواید دیگری دارد.

دانه‌های تخم شربتی خاصیت ژلاتینی دارند و آب زیادی را در خود ذخیره می‌کنند. این قابلیت باعث شده است تا علاوه‌بر رفع احساس تشنگی، اشتهای کاذب فرد نیز کنترل شود. به‌همین دلیل شاهد استفاده فراوان از تخم شربتی در ماه رمضان هستیم.

تخم شربتی سرشار از آنتی اکسیدان‌های مفید است که خواص ضد التهانی و ضد سرطانی دارند. به‌همین دلیل مصرف آن برای حفظ و بهبود سلامتی سیستم گوارشی، کبد و پوست مفید است. همچنین این ماده به افرادی که یبوست و اسید معده بالایی دارند، کمک می‌کند تا علاوه‌بر کاهش استرس و اضطرابشان، به‌طور طبیعی درمان شوند.

از دیگر خواص درمانی این گیاه می‌توان به کاهش سطح قند خون اشاره کرد. بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با مصرف تخم شربتی می‌توانند قند خون خود را کاهش دهند. همچنین مصرف آن قبل از غذا، از بالا رفتن قند خون جلوگیری می‌کند.

از طرفی تخم شربتی می‌تواند با کاهش سطح کلسترول خون، به بیمارهای فشارخونی و افرادی که از ناراحتی قلبی رنج می‌برند، کمک کند. ورزشکاران و افرادی که به‌دنبال لاغری هستند نیز از تخم شربتی برای کاهش وزن و عضله‌سازی استفاده می‌کنند.

فواید مصرف خاکشیر و تخم شربتی

همان‌طور که در توضیح خواص خاکشیر و تخم شربتی گفتیم، این دو دانه گیاهی فواید بسیاری زیادی برای بدن دارند. از جمله مهم‌ترین آن‌ها باید به موارد زیر اشاره کنیم:

• از شناخته شده‌ترین فواید خاکشیر و تخم شربتی، رفع تشنگی است. این دو با ویژگی جذب آب بالا، آب مورد نیاز بدن فرد را تامین کرده و از کم آب شدن بدن و تشنگی جلوگیری می‌کنند.
• خاکشیر و تخم شربتی به ‌دلیل خواص خنک‌کننده خود در تابستان و دیگر روزهای گرم سال، دمای بدن فرد را کاهش می‌دهند. به این ترتیب از گرمازدگی و ناراحتی در فصول گرم جلوگیری می‌کنند.
• این دو دانه گیاهی یک منبع طبیعی ذخیره‌سازی آب و الکترولیت‌ها هستند. به‌همین دلیل با جبران طبیعی الکترولیت‌های از دست‌رفته در فعالیت‌های روزانه، به حفظ هیدراتاسیون بدن کمک می‌کنند.
• خاکشیر به‌ دلیل داشتن خواص ضد باکتریال و ضد ویروسی از بدن در برابر بیماری‌ها و عفونت‌های مختلف از جمله مشکلات تنفسی محافظت می‌کند.

موارد منع مصرف خاکشیر و تخم شربتی

با وجود تعداد بالای خواص خاکشیر و تخم شربتی، مصرف این شربت برای تمامی افرادی گزینه خوبی به‌نظر نمی‌رسد. از جمله افراد زیر که باید از مصرف آن خودداری کنند،

• کودکانی که زیر 5 سال سن دارند با مصرف این شربت ممکن است مشکل سلامتی پیدا کنند.
• افرادی که این شربت را به‌صورت مستمر و بیش‌ازحد مصرف می‌کنند، امکان دارد مشکلاتی مانند کاهش بینایی، ضعف و بی‌حالی را تجربه کنند.
• بیماران و افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند، بهتر است برای جلوگیری از تداخل دارویی، با پزشک خود مشورت کنند.
• مصرف تخم شربتی برای افراد مبتلا به اختلالات هورمونی، مجاز نیست.
• مصرف تخم شربتی به‌ دلیل ایجاد تغییر در سطح استروژن بدن، برای مادران باردار یا شیرده مناسب نیست.

زمان مصرف تخمه شربتی

یکی از نکات اساسی در بهره‌مندی از مکمل‌های طبیعی، رعایت زمان مناسب مصرف آن‌هاست. به همین منظور، تعیین زمان مصرف تخمه شربتی می‌تواند تأثیرات مثبت مکمل را دوچندان کند. نکاتی که در این زمینه توصیه می‌شود عبارتند از:

• صبح زود: مصرف تخمه شربتی در ساعات ابتدایی روز، به ویژه قبل از شروع فعالیت‌های روزانه، می‌تواند به افزایش متابولیسم و انرژی بدن کمک کند.
• بعد از ناهار: برای برخی افراد، مصرف بعد از وعده ناهار موجب بهبود جذب مواد مغذی و کاهش احساس سنگینی معده می‌شود.
• رعایت این زمان‌بندی‌ها باعث می‌شود که مواد مغذی موجود در تخمه شربتی به بهترین شکل جذب شده و تأثیرات مثبت آن‌ها بر سلامتی افزایش یابد.

زمان مصرف تخمه شربتی برای لاغری

علاوه بر خواص کلی تخمه شربتی، استفاده از این مکمل در مسیر کاهش وزن نیز قابل توجه است. رعایت دقیق زمان مصرف تخمه شربتی برای لاغری می‌تواند نقش مهمی در تسریع متابولیسم و کنترل اشتها داشته باشد:

• قبل از وعده‌های غذایی اصلی: مصرف تخمه شربتی در این زمان می‌تواند با ایجاد حس سیری، از پرخوری جلوگیری کرده و به کاهش کالری مصرفی کمک کند.
• تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف به موقع این مکمل موجب تحریک فرآیند سوخت و ساز چربی‌ها شده و در نتیجه روند کاهش وزن را تسریع می‌کند.

مقایسه خواص خاکشیر و تخم شربتی

شباهت فواید و خواص خاکشیر و تخم شربتی، ممکن است شما را تا حدودی گیج کرده باشد. بنابراین جدول زیر کمک می‌کند تا این دو گیاه را بهتر باهم مقایسه کنید.

نحوه مصرف خاکشیر و تخم شربتی

اگر به علت فواید خاکشیر و تخم شربتی تصمیم به تهیه این دو گرفته‌‌اید، باید نحوه مصرف آن‌ها را بدانید. برای این منظور باید آن‌ها را با آب، شیر، شربت و دیگر مایعات ترکیب کنید. متداول‌ترین و محبوب‌ترین شیوه مصرف، ترکیب خاکشیر و تخم شربتی با شربت است. شما می‌توانید خاکشیر یا تخم شربتی را به هر شربتی که دوست دارید اضافه کنید. یکی از روش‌های محبوب و متداول تهیه این شربت‌ها به شرح زیر است:

• تخم شربتی و خاکشیر دارای ریگ هستند. بنابراین قبل از هرکاری آن‌ها را با چندبار آبکشی و جابه‌جا کردن در کاسه‌های مختلف، تمیز کنید. این دانه‌ها سبک هستند بنابراین انتقال آن‌ها از یک کاسه به کاسه دیگر کمک می‌کند تا ریگ‌ها در ته ظرف ته‌نشین شوند. توجه داشته باشید اگر در این مرحله تخم شربتی را زیاد در آب نگه دارید، حجم زیادی پیدا می‌کند.
• یک لیوان شکر را با نصف پیمانه آب روی حرارت قرار دهید و مدام هم بزنید تا شکر کاملا در آب حل شود. سپس کمی گلاب یا زعفران و هل را به‌دلخواه خود به مایع شربت اضافه کنید و با خاموش کردن اجاق، اجازه دهید خنک شود.

• خاکشیر، تخم شربتی یا ترکیبی از این دو را در پارچ مورد نظرتان بریزید و شهد شربت را به آن اضافه کنید. با اضافه‌کردن آب، شیرینی آن را نسبت به ذائقه خود متعادل کنید. سپس به‌دلخواه خود کمی آبلیمو، بیدمشک یا هر عرق دیگر را به آن اضافه کنید و هم بزنید.
• شربت را درون یخچال بگذارید تا در زمان سرو خنک باشد. موقع مصرف شربت آن را هم بزنید تا خاکشیر یا تخم شربتی ته‌نشین شده در کل پارچ مخلوط شود.

طبع خاکشیر وتخم شربتی

طبع خاکشیر:
بسیاری از منابع طب سنتی خاکشیر (که به عنوان منبع فیبر طبیعی شناخته می‌شود) را دارای طبع معتدل با گرایش به سرما و خشکی می‌دانند. این ویژگی‌ها به خاصیت ملین ملایم و تسکین‌بخشی آن کمک می‌کند و در تنظیم عملکرد دستگاه گوارش نقش دارد.

طبع تخم شربتی:
تخم شربتی در برخی از کتب طب سنتی دارای طبع معتدل تا گرم و خشک معرفی شده است. این طبع گرم ممکن است در تحریک هضم، افزایش متابولیسم و کنترل اشتها مؤثر باشد و به همین دلایل گاهی در برنامه‌های کاهش وزن به کار گرفته می‌شود.

نکاتی برای انتخاب خاکشیر و تخم شربتی مناسب

انتخاب خرید خاکشیر و تخم شربتی مانند هر محصول دیگری، باید با دقت همراه باشد. مهم‌ترین نکته‌ای که باید به آن توجه کنید، تازه بودن این گیاه و طریقه نگهداری از آن است. تخم شربتی اگر کهنه باشد یا در جای گرمی نگهداری شده باشد، خاصیت ژلاتینی خود را از دست می‌دهد و حجم پیدا نمی‌کند. از آن‌جایی که پاک‌کردن خاکشیر و تخم شربتی سخت است، بهتر است در زمان خرید توجه کنید تا دانه‌ها کمترین مقدار ممکن از ریگ، شن و ساقه و برگ گیاه را داشته باشند.

نوشیدنی مقوی تخم شربتی و کره پسته: انرژی‌بخش و خوشمزه!

مواد لازم:

• تخم شربتی: 1 قاشق غذاخوری
• کره پسته: 1-2 قاشق غذاخوری
• شیر سرد (یا شیر گیاهی): 1 لیوان
• عسل یا شیره خرما: 1 قاشق غذاخوری
• گلاب: 1 قاشق چای‌خوری (اختیاری)
• یخ: چند تکه

طرز تهیه:

تخم شربتی را در آب ولرم خیس کنید تا ژله‌ای شود.

شیر، کره پسته، عسل و گلاب را مخلوط کنید.

تخم شربتی را اضافه کرده و هم بزنید.

نوشیدنی را با یخ و کمی پسته خردشده تزئین کنید.

خواص:

این نوشیدنی سرشار از فیبر، چربی‌های مفید و آنتی‌اکسیدان است، به تقویت انرژی، هضم بهتر و سلامت پوست کمک می‌کند.

درمان یبوست با خاکشیر؛ راهکاری طبیعی و مؤثر

یبوست یکی از مشکلات شایع گوارشی است که بر اثر سبک زندگی کم‌تحرک، مصرف کم فیبر و نوشیدن آب ناکافی ایجاد می‌شود. خاکشیر با داشتن فیبر بالا، خاصیت ملین طبیعی و تنظیم عملکرد روده، یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین روش‌های سنتی برای درمان یبوست به‌شمار می‌رود. در ادامه با روش‌های مصرف خاکشیر برای رفع یبوست آشنا می‌شوید:

خاکشیر برای یبوست

خاکشیر به دلیل خاصیت روان‌کننده و حجم‌دهنده به مدفوع، به حرکت بهتر روده‌ها کمک می‌کند. مصرف منظم خاکشیر می‌تواند باعث نرم شدن مدفوع و رفع یبوست مزمن، به‌ویژه در افراد مسن، زنان باردار یا کودکان شود. این دانه‌ها پس از جذب آب، حجیم شده و حرکات دودی روده را تحریک می‌کنند.

خاکشیر و گلاب برای یبوست

ترکیب سنتی خاکشیر و گلاب یکی از نسخه‌های محبوب برای یبوست ناشی از خشکی مزاج و استرس است. گلاب با خاصیت آرام‌بخش و ضد نفخ، همراه با خاکشیر باعث رفع تنش‌های عصبی و تسهیل عملکرد روده‌ها می‌شود. نوشیدن این ترکیب به‌ویژه در شب یا صبح زود توصیه می‌شود.

طرز تهیه خاکشیر برای یبوست

روش ساده:

• ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری خاکشیر را با آب ولرم خوب بشویید.
• با ۱ لیوان آب گرم (نه داغ) و ترجیحاً کمی شکر قهوه‌ای یا عسل ترکیب کنید.

می‌توانید برای تأثیر بیشتر، ۱ قاشق مرباخوری روغن زیتون نیز اضافه کنید.
این ترکیب را یک یا دو بار در روز، به‌صورت ناشتا یا عصر مصرف کنید.

زمان مصرف خاکشیر برای یبوست

بهترین زمان مصرف خاکشیر برای درمان یبوست، صبح ناشتا با آب ولرم است. در برخی موارد، نوشیدن آن قبل از خواب نیز مؤثر است. مهم‌ترین نکته این است که مصرف آن باید حداقل ۵ تا ۷ روز پیوسته ادامه داشته باشد تا تأثیر تدریجی آن نمایان شود.

جوشاندن خاکشیر برای یبوست

اگرچه در بیشتر موارد خاکشیر را به‌صورت خیسانده مصرف می‌کنند، اما جوشاندن آن نیز می‌تواند در موارد خاص مؤثر باشد، به‌ویژه برای افرادی که سیستم گوارشی حساس‌تری دارند.
طرز تهیه:

۱ قاشق غذاخوری خاکشیر را در ۲ لیوان آب بجوشانید تا حجم آن نصف شود.

سپس صاف کرده و با کمی عسل مصرف کنید.
این روش برای افرادی با مزاج سرد مناسب‌تر است و اثر ملایم‌تری دارد.

خاکشیر، دشمن کبد چرب

کبد یکی از حیاتی‌ترین اندام‌های بدن است که وظیفه پاکسازی خون، متابولیسم داروها، چربی‌ها و سموم را بر عهده دارد. یکی از مشکلات شایع این روزها، کبد چرب است که با سبک زندگی ناسالم، چاقی، تغذیه پرچرب و کم‌تحرکی ارتباط مستقیم دارد.
خاکشیر به عنوان یکی از گیاهان دارویی محبوب در طب سنتی، با خواص پاکسازی و ضدالتهابی، می‌تواند به بهبود عملکرد کبد و کاهش چربی کبدی کمک کند. در ادامه، تمام نکات مهم درباره تاثیر خاکشیر بر کبد را بررسی می‌کنیم:

مدت زمان پاکسازی کبد با خاکشیر

برای بهره‌مندی از اثرات پاکسازی کبد با خاکشیر، معمولاً مصرف روزانه آن به مدت ۲ تا ۴ هفته توصیه می‌شود. در این مدت، خاکشیر با کمک به دفع سموم و بهبود جریان صفرا، نقش موثری در کاهش التهاب و سبک شدن عملکرد کبد دارد. نوشیدن خاکشیر ناشتا با آب ولرم و بدون قند، بهترین روش برای بهره‌برداری از خواص آن است.

مضرات خاکشیر برای کبد

با اینکه خاکشیر برای بسیاری از افراد مفید است، اما در مواردی ممکن است باعث تحریک کبد یا افزایش حرارت بدن شود؛ به‌خصوص در افرادی با مزاج گرم یا کسانی که از التهاب کبدی رنج می‌برند. مصرف بیش‌ازحد یا بدون تجویز متخصص ممکن است باعث بی‌نظمی در عملکرد صفرا یا حتی تهوع شود.

خاکشیر و آبلیمو برای کبد چرب

ترکیب خاکشیر با آبلیمو یکی از نوشیدنی‌های پرطرفدار برای پاکسازی کبد است. آبلیمو سرشار از ویتامین C و آنتی‌اکسیدان است و به دفع چربی‌ها کمک می‌کند. این نوشیدنی با خاصیت قلیایی کردن محیط بدن و تقویت سم‌زدایی کبد، در کنار خاکشیر می‌تواند راهکاری مؤثر برای کاهش چربی کبد باشد.

خواص ترنجبین و خاکشیر برای کبد

ترکیب سنتی ترنجبین و خاکشیر در طب سنتی ایران به عنوان پاک‌کننده خون و کبد شناخته می‌شود. ترنجبین خاصیت ملین و تصفیه‌کننده دارد و همراه با خاکشیر، به دفع صفرا و سموم کمک می‌کند. این ترکیب برای کاهش التهاب کبد، رفع جوش‌های ناشی از گرمی کبد و تسکین عملکرد کبد چرب توصیه می‌شود.

طرز تهیه شربت خاکشیر برای پاکسازی کبد

برای تهیه شربت موثر جهت پاکسازی کبد:

• ۲ قاشق غذاخوری خاکشیر شسته‌شده
• ۱ لیوان آب خنک یا ولرم
• ۱ قاشق مرباخوری عرق کاسنی یا شاه‌تره
• کمی عسل یا شکر سرخ (اختیاری)

این شربت را روزانه صبح ناشتا و شب قبل از خواب مصرف کنید. دوره پیشنهادی: دو تا سه هفته.

خواص خاکشیر با آب گرم برای کبد

نوشیدن خاکشیر با آب گرم ناشتا باعث تحریک ملایم صفرا، بهبود حرکات گوارشی و پاکسازی تدریجی کبد می‌شود. همچنین باعث افزایش متابولیسم چربی‌ها و تسهیل عملکرد کبد در تصفیه خون می‌گردد. بهتر است این ترکیب ساده و بدون قند باشد تا بهترین تأثیر را بگذارد.

درمان کبد چرب با خاکشیر و زردچوبه

زردچوبه با ترکیب فعال خود به نام «کورکومین» خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی بالایی دارد. وقتی خاکشیر با زردچوبه ترکیب شود، می‌تواند در کاهش چربی کبد، بهبود مقاومت انسولینی و کاهش استرس اکسیداتیو بسیار مؤثر باشد. این ترکیب را می‌توان با آب ولرم و کمی فلفل سیاه تهیه و به‌صورت صبحگاهی مصرف کرد.

سوالات متداول

سخن نهایی

کمتر خانواده ایرانی وجود دارد که در روزهای گرم سال به‌سراغ شربت خاکشیر و تخم شربتی نرود. این نوشیدنی‌ها که معجزه‌ای برای رفع گرمازدگی و تشنگی در این مواقع از سال هستند، با فواید متعدد خود که در این مقاله توضیح دادیم، نقش مفیدی در سلامت بدن ایفا می‌کنند.

علاوه‌بر ویژگی‌های شناخته شده این دو گیاه در حفظ هیدراتاسیون بدن، می‌توان به خواص دیگر آن‌ها از جمله سم‌زدایی، ضد عفونت و ضد التهاب، ضد ویروس و ضد باکتری بودن اشاره کرد. خواص خاکشیر و تخم شربتی در درمان بسیاری از مشکلات و بیماری‌ها از جمله کبد چرب، سرماخوردگی و آکنه‌های پوستی مورد توجه قرار گرفته است.